Overheid

Deel via:

In Estland zijn ze zo gek nog niet

Aerial view of rural roundaboutIn Estland kun je bijna alles via de computer doen. Het land heeft van zo’n beetje de hele overheid een e-overheid gemaakt. Alles wat digitaal kan, gebeurt digitaal via een groot, overkoepelend overheidsframework. Estland is een voorbeeld van de - zoals De Volkskrant het heel treffend noemde - wet van de remmende voorsprong. Maar dan andersom.

In Nederland kennen we de wet van de remmende voorsprong ook. Maar dan precies zoals hij bedoeld is. Nederland ligt ver achter op Estland. Bij ons overheersen de eilandjes. En dan moet u niet denken aan die paar Nederlandse Waddeneilanden, maar meer aan een enorm rijk van kleine en grote kunstmatig aangelegde eilandjes en eilandgroepen. Eilanden die bovendien de afgelopen jaren helemaal volgebouwd zijn met grote en kleine gebouwen, hutjes en flats.

Nieuwe vraag, nieuw systeem

Voorbeelden van dergelijke eilandgroepen zijn de systeemlandschappen van Rijkswaterstaat en de Belastingdienst. Bij deze organisaties zijn er honderden afzonderlijke applicaties en systemen gemaakt. Rijkswaterstaat maar ook de Belastingdienst bouwden decennia aan dit landschap. U kunt zich echter voorstellen hoe lastig het voor deze organisaties is om snel informatie te vergaren als je daarvoor eerst tientallen systemen moet raadplegen. Snel een proces aanpassen of inrichten is er ook niet bij. Informatie mobiel maken voor bijvoorbeeld de inspecteurs wordt daardoor nog lastiger. Het zijn voorbeelden van organisaties waar voor elke nieuwe vraag en elke nieuwe uitdaging een nieuw systeem werd gebouwd. “Dat bouwen we zelf wel”, was jarenlang de standaard reflex.

Ik vraag me af hoe deze beslissingen tot stand zijn gekomen? De vele eigen IT’ers die overheden in huis hebben, waren goed onderlegd in een of meerdere programmeertalen. En elke nieuwe vraag om een procesaanpassing, een wetswijziging of nieuwe taak werd vertaald in wat er met die taal nog bijgebouwd kon worden. Daarnaast werd, vermoed ik, verondersteld dat standaard pakketten zoals SAP geen oplossing hadden voor de uitdagingen van dergelijke organisaties. Er was bovendien geen noodzaak om verder te kijken.

Inmiddels is die noodzaak er wel! De klanten (zowel burgers als het bedrijfsleven) verwachten tegenwoordig een betere dienstverlening. En laat dat nu voor bovengenoemde organisaties lastig zijn wanneer er zoveel systemen met elkaar verbonden moeten worden en veiligheidheid ook een belangrijk onderwerp is.

Estland

Estland (E-stonia) laat zien dat het anders kan. En wij - SAP - laten dat trouwens ook overal ter wereld zien. Wanneer overheden radicaal durven te breken met hun decennia oude systemen en kiezen voor een slank, geïntegreerd ERP-landschap op basis van makkelijk aan te passen standaard software, creëren ze geweldige kansen en mogelijkheden. En bovendien, wat is een ERP-landschap tegenwoordig? ERP is allang niet meer de transactiesystemen uit het verleden. Tegenwoordig zit daar een mobiel platform bij waarmee de systemen makkelijk en veilig te ontsluiten zijn naar de ‘klanten’, er zit rapportage en analyse functionaliteit in en het werkt op een stevig en snel platform. (Bekijk onze value map voor de publieke sector.)

De afdelingen IT binnen de overheid wisten vaak niet wat er in de wereld te koop was. Dat is ook niet gek wanneer je altijd het idee hebt gehad dat standaard software deze specifieke processen toch niet ondersteunen. En dat doet pijn. Het is de belangrijkste reden waarom verandering maar met moeite van de grond komt! En dat gaat ten koste van het beeld wat bestuurders hebben van de afdelingen IT. Juist deze afdelingen kunnen nu excelleren met moderne systemen waar nu wél heel veel mee kan, vaak ‘out-of-the-box’.

Een andere reden voor die versnipperde eilandrijkjes is het idee dat oude systemen in stand gehouden moeten worden om historische data terug te kunnen halen. De situatie voor de wetswijziging zit dan in systeem A, en de situatie na de wetswijziging is vervolgens afgebeeld in systeem B. Ook dit levert geen enkele uitdaging op met een standaard systeem. Onze eigen software bijvoorbeeld reconstrueert moeiteloos met terugwerkende kracht de situatie voor een wetswijziging.

Gestage verandering

Wanneer vindt die verandering in denken van ‘dat doen we zelf wel’ naar ‘dat lossen we op met standaard software’ plaats? Ik heb het idee dat die verandering nu toch op gang begint te komen. Het werk van de Tijdelijke Commissie ICT heeft daar zeker aan bijgedragen. Misschien scheelt het ook dat zaken als mobility nu echt gemeengoed beginnen te worden en sommige overheden nu pas écht beginnen te merken dat hun systemen absoluut niet klaar zijn voor dat soort innovaties. Een standaardsysteem moderniseren daarentegen, is een fluitje van een cent.

Voorsprong

ICT-vernieuwing binnen de overheid vraagt om een andere manier van denken. Het is prima mogelijk om gecontroleerd over te stappen op een flexibele, veilige en prima te onderhouden omgeving. Een omgeving die bovendien naadloos aansluit bij de hooggespannen verwachtingen van de eindgebruiker. De enige manier waarop de overheid klaar kan zijn voor alles wat er in de toekomst nog aan innovaties en ontwikkelingen - technisch, politiek, sociaal, maatschappelijk - op ze afkomt, is kiezen voor een toekomstvast platform op basis van standaard software.

En om aan die andere manier van denken te raken is het noodzakelijk dat men goed geïnformeerd is. Ik hoop daar met dit blog een bijdrage aan te leveren. Laten we met elkaar de wet van de remmende voorsprong weten om te draaien naar de voorsprong die een modern land nodig heeft om innovatief te blijven.

In Estland zijn ze helemaal zo gek nog niet.