Nederland verdient beter dan een plek in de Europese middenmoot

  • Hein Keijzer
    Industry Director Tax and Social Protection
    11/11/2015 | 9 views

Nederland innovatieland?Nederland innovatieland? Pioniers, ontdekkingsreizigers: we zijn het graag. Maar ondertussen zorgen angst, ongepaste trots en apathie voor een forse achterstand. Op de rest van Europa, en zeker op de rest van de wereld. Die houding staat ons lelijk en moet dringend veranderen.

Harvard Business Review (HBR) heeft de afgelopen weken veel stof doen opwaaien met haar Digital Evolution Index. Hierin werden 50 landen langs de meetlat gelegd, inclusief Nederland. De uitslag? Onderstaande grafiek zegt genoeg: Nederland is een ‘stallout’: we zijn hard op weg, maar wel precies de verkeerde kant op. En samen met ons veel andere Europese landen. Niet voor niets spreekt HBR in een opvolgend artikel van een ‘Europese digitale recessie‘.

Stallout NederlandBron: HBR.org

Waarom doet Nederland het toch op zowel Europees als internationaal vlak matig? HBR is vernietigend: we innoveren te weinig, boren weinig nieuwe afzetmarkten aan. Bovendien kampen we met demografische problemen: de vergrijzing draagt niet bepaald bij aan onze innovatiekracht.

Voorbeeldfunctie

Wat mij betreft is onze overheid niet alleen een potentiële aanjager van innovatie, maar heeft deze ook een voorbeeldfunctie. Maar hier knelt de schoen. Want het Rijk heeft zich de laatste jaren niet bepaald van zijn beste kant laten zien.

Alle excuses ten spijt is dat volgens mij vooral te wijten aan onze instelling. We zijn verwend, arrogant en apathisch. ‘We komen er toch wel. We hebben het zo ook wel prima’, lijkt ons motto. Er is geen drive, de houding is laks. Het durven nemen van risico’s moet de nieuwe culturele norm worden, zegt ook het MIT.

Estland: trots en noodzaak

Op dat gebied kunnen we een voorbeeld nemen aan Estland. Hun overheid scoort wel goed. De burger heeft de beschikking over allerlei digitale portals. En waar wij nog nodeloos formulieren overtikken en ingewikkelde IT-systemen beheren, is Estland verregaand ‘lean’ en gedigitaliseerd. Ze zoeken daarvoor actief de samenwerking met marktpartijen, studenten, het bedrijfsleven. Oude systemen moeten na verloop van tijd verplicht verdwijnen. ‘No Legacy Policy‘, noemen ze dat.

Estland is niet bang dat digitalisatie banen kost. Zij zien hun mensen liever bezig met nuttige zaken. En belangrijk: zij hebben gemak en transparantie richting de burger wel hoog in het vaandel. Hun overheidsportal toont exact welke overheidsinstelling welke gegevens heeft ingezien. Het barre, koude Estland met zijn fijne buur Rusland moet wel. Het is een kwestie van survival.

Down under

Ook aan Australië kan Nederland een goed voorbeeld nemen. Down under zitten ze middenin een digitale transformatie, met het doel alle contactmomenten met de burger te digitaliseren. Of je nu een nieuw rijbewijs aanvraagt of vergunning aanvraagt: geen papieren rompslomp, formulieren of ellenlange belwachtrijen. En overal inzicht in de stand van zaken.

Dat vereist een nauwe integratie van alle IT-systemen en slimme, mobiele toepassingen. Een scenario waar Nederland nog ver weg van is. Bovendien is Australië volledig transparant over het digitaliseringstraject.

Het is de hoogste tijd dat we afstand doen van onze lakse houding en de schouders eronder zetten. En dat we onze angsten overboord zetten. Innoveren is immers risico’s durven nemen. We moeten systemen en processen harmoniseren en integreren, legacy vervangen, big data benutten. We moeten smartcityprojecten initiëren, actief bouwen aan laagdrempelige en slimme diensten voor de burger en de aanleg van écht breedbandige mobiele netwerken stimuleren. Niet alleen voor het gemak, maar ook voor de economie, de leefbaarheid en duurzaamheid. En het voor het verkleinen van de grote kloof tussen burger en politiek.

Zo slecht is het allemaal niet

Is het dan allemaal zo slecht? Nee, ik denk het niet. De Digital Evolution Index laat vele Europese landen in de top-20 zien en Nederland op de 10e plaats. Het is dan niet terecht om de top-20 zo hard aan te vallen. En je kunt alleen maar zakken als je in de top staat.

Daarnaast is Europa geen eiland en worden Europese landen beïnvloed door actieve ambitieuze andere landen. Daar zijn ook landen bij die een ander idee van economische groei of van mensenrechten hebben.

Proactief en open minded

Waar gaat het dan wel om? Als we competitief willen blijven, zullen we open moeten staan tegenover concepten als digitalisatie en het moderniseren van wet- en regelgeving op dit domein. We moeten over onze zorgen en risico-aversie heen stappen. We moeten, en bij voorkeur Nederland voorop, een omgeving creëren die ‘entrepeneurschap’ omarmt.

Proactiviteit, flexibiliteit en een moderne overheid zijn kenmerken die een samenleving doet opbloeien, die een andere mindset heeft en die open staat voor ‘living labs en pilots’ zoals bijvoorbeeld Australië en Nieuw Zeeland. Het is ook niet toevallig dat SAP daar haar innovatiecentrum voor Digital Government heeft gevestigd.

Maar niets doen is geen optie. Met niets doen zakt Nederland hard naar beneden. En dat zullen we in de praktijk dan ook merken. In een tegenvallende economische groei, bijvoorbeeld. Daarom deze oproep.

Nederland verdient beter dan een plekje in de Europese middenmoot.